KADIZADELİLER VE OSMANLIDA EĞİTİM SİSTEMİ
imran içen

KADIZADELİLER VE OSMANLIDA EĞİTİM SİSTEMİ

Bu günlerde çok konuşulan eğitim Sisteminin Osmanlıda gerilemesinin ve Eğitim ve Din Alanında Yüksek ilim sahibi kişilerin yetişmemesinin bir nedenide Kadızadeliler dediğimiz bu gruptur...IV. Murad dan IV. Mehmed e kadar etkili olan bu grup Kadızade Mehmed Efendinin adıyla Meşhur olmuştur. Kadızade Mehmed Efendi IV. Murad Han döneminin  vaizlerindendi.. (Ö:1635)

Kadızadelilerin fikri seviyedeki lideri ibni Teymiye mektebinden etkilenen Birgivi Mehmed Efendidir..

Kadızadeli Mehmed Efendi 1582 de Balıkesirde  doğdu. Babası kadı olduğu için kadızade lakabıyla anıldı. Gençliğinde bir vakit Birgivinin talebelerinden ders okudu...Ardından istanbula geldi ve tahsilini burada tamamladı. İstanbulda tercüman Tekkesi şeyhi Ömer Efendiye intisap etti. Fakat tasavvufun kendi mizacına uygun olmadığı gerekçesiyle  bu yolu bırakarak Fatih Camiinde ve daha sonra Ayasofya Camiinde  ders ve vaaz vermeye başladı.. Şöhreti kısa sürede yayıldı. Katip Çelebi de(1628-29) Fatih Camiinde Vaazlarını dinlediğini belirtir.

Kadızade Mehmed Efendi ile Abdülmecid Sivasi arasında cereyan eden tartışmaların konuları kadızadelier olayının temelini teşkil  eder.Bu konular üç katagoride toplanabilir..

1.Tasavvufi düşünce ve uygulamalarla ilgili meseleler. sufilerin sema ve devranının caiz olup olmadığı, zikir ve musıki konuları.

2. Dini inanışlar ve  ibadetlerle ilgili meseleler. Akli ilimlerin (matematik Felsefe Geometri, Astronomi)  okumanın caiz olup olmadığı. Hızır A.S ın hayatta olup olmadığı,  Ezan, Mevlid ve Kur'an'ın Makamla okunup okunmayacağının caiz olup olmadığı,

Peygamber Efendimiz S.A.V in Anne babasının imanla vefat edip etmediği, Firavunun Son anda iman edip etmediği, Yezide lanet edilip edilmeyeceği.

Kadir gecesinde  ve sair kandillerde Nafile namaz kılınıp kılınmayacağı, ve Emri bi-l Ma'ruf Neh-yi Anil münker konusu.. ( iyiliği emredip kötülükten sakındırma)

3,İçtimai ve siyasi hayatla ilgili meseleler.

Tütün ,kahve gibi keyif verici maddelerin Haram olup olmadığı, Rüşvet almanın mahiyeti.

 

Mehmed Efendi Sema ve devran akli ilimlerin tahsili , Ezan,Mevlid,Kur'an ın makamla okunması, türbe kabir ziyareti, cemaatle nafile Namaz kılınması, tütün kahve içilmesi konusunda olumsuz bir tavır almış,tamamını bid'at ve Haram saymıştır...

Resulu Ekremin S.A.V' in Anne Babasının kafir olduğunu, ibni Arabinin (Muhyiddin ibn-i Arabi) Hz'lerinin   kafir olduğunu,Firavunun imanının geçersizliğini ,devlet katında alınan paranın rüşvet değil ücret olduğunu, Yezide lanet gerektiğini ileri sürmüştür. 

Abdülmecid Sivasi ise Söz konusu  meselerlerde aksi yönde görüş belirtmiştir..

Daha sonra bu tartışmalar padişah meclisine kadar ulaştı.. Kadızade Mehmed Efendinin padişah nezdinde etkili olduğu görülür özellikle IV. Murat ve IV. Mehmed zamanında çok etkili olmuştur. IV. Murad zamanında tüm kahvehaneler kapatılmış ve tütün yasaklanmıştır.

Kadızade Mehmed Efendinin vefatından sonra onun yerini Üstünvani Mehmed Efendi aldı...  Enderunda padişah şeyhi olarak ün kazanan Üstünvani Mehmed Efendi, Sarayda büyük bir nüfuz elde etmişti. 

Kadızadelilerin nüfuzu hamilerinin çoğunun katledildiği Çınar Va'kasına kadar sürdü. (1656 Va'ka-yı Vakvakiye) diye anılır.

Tarihçi Naimaya göre ; Çınar Vakasından sonra Sadrazamlığa getirilen Boynu Eğri Mehmed Paşa tayin işlerinde ulema ve vaizlere karşı çıkıp, bunları bizzat kendisi yapmaya başlamış, bundan müteessir olan Kadızadelilerde Halkı tahrik ederek Cuma günü Camiileri basmaya ve Kuran okuyan Hafızlara saldırmya başladılar... Hatta daha ileri giderek tekkeler yıkmaya,Selatin Camilerinin  (Padişah Camiileri) bir Minaresini dahi yıkamaya karar verdiler. 

Daha sonra sadrazam Köprülü Mehmed Paşa döneminde devrin tanınmış alimlerini toplayıp onlardan Kadızadeliler hakkındaki görüşlerini sordu. Kadızadeliler için  meclisten karar çıkartıp ve padişahın onayı ile Kadızadelilerin katli için fetva aldı. Ancak bu ceza sürgüne çevrilerek hareketin liderleri Üstünvani ve  Divane Mustafa Kıbrıs adasına sürüldü. 

Daha sonra 1655 te Vanlı olan Vani Mehmed Efendi'de  IV. Mehmed Zamanında etkili olmuştur. Vani Mehmed Efendinin IV. Mehmed zamanında meyhaneleri yıktırdığı kabir ziyaretini yasakladığı padişah emriyle vaki olmuştur... 

Vani Mehmed Efendinin vefatı ile  (1685) Kadızadeliler olarak billinen bu grup gittikçe zayıflamış ve  II. Süleyman zamanında tamamen ortadan kalkmıştır...

 Başlıktan da anlaşılacağı gibi eğitim sistemine zararı nerde diyeceksiniz? Aslında ip ucunu makalenin başlarında verdik. Kadızadeliler Akli ilimlerin okutulmasını yasaklamış sadece dini ilimlerin okutulmasını Saray ın dışında padişah emriyle uygulamaya başlamışlardı.. işte bu  sonuç eğitim sistemimizde cok büyük bir hata olmuştu..Okullarda ve  Medreselerde artık sadece din ilimleri okutulur olmuş, Fen ilimleri Yani Akli ilimler  okutulmamaya ve en aza indirilerek.pasifize edilmeye çalışılmıştır...

Bu sistemde okuyan bir çocuk düşünün sadece din eğitimi  verilip hiç bir akli ilim öğrenmesin . Bu çocuk matematik dışında hiç bir ilim ögrenmezse ileride nasıl bir sonuç çıkacağı aşikar .. Coğrafya, Geometri, hendese,Fizik,Kimya Astronomi gibi akli ilimler  Eğitimin O zaman da bu zamanda olmazsa olmazlarıdır.. Demek istediğim Akli ilimlerle Dini ilimler bir arada okutulmalı ve  O zaman Eğitim sistemimiz çok daha verimli olacağı kesindir .Bugün bile bu sistem Eğitim hayatımızda yoktur. Çünkü sadece Akli eğitime dönüş olmuştur... Yani tam manasıyla Eğitim verilmemektedir.. Bununda nice sakıncaları vardır ki günlük hayatımızda bunu rahatça görebiliriz.

Zamanın Alimlerinden Bediüzzaman Said Nursi Hz. bu konuya parak basmış ve Din ilimleri ve Fen ilimlerinin birlikte okutulduğu bir Okul açmaya Niyet Etmişti. Zamanın padişahlarından V. Mehmed Reşat Efendiden  19 bin altın lira alınarak Van da, Edremitte Temeli atılan bu proje I. Dünya savaşının çıkmasıyla atıl kaldı. Ve hayata geçirlemedi.

Eğer bu proje Hayata geçseydi . Osmanlının ilk dönem ve Altın çağında olduğu gibi Nice Sokullu Mehmedler, Nice Takıyüddinler Nice Şerafettin Sabuncuoğlular, Nice Mimar Sinanlar yetişecekti...  Dileğimiz o ki İnşaAllah günün birinde bu Projeyi Devlet eliyle yada özel sektör desteğiyle hayata geçer ve Eğitim sistemimiz Rahat bir nefes alır diye ümit ediyorum...  Selam ve dua ile Tarihle Kalınız. 

 

Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Kocaeli Milletvekilimiz Sn.Emine Zeybek'in Teşekkür Mesajı
Kocaeli Milletvekilimiz Sn.Emine Zeybek'in Teşekkür Mesajı
Körfez’de sivrisinekle mücadele
Körfez’de sivrisinekle mücadele